Dünya’nın ve öteki gezegenlerin kökenine dair tartışmalar yıllardır sürerken, James Webb Uzay Teleskobu (JWST) sayesinde bilim insanları artık daha somut bilgilere odaklanabiliyor. Yeni yayımlanan bir araştırma da, gezegenimiz gibisi kayalık yapıların nasıl ortaya çıktığını aydınlatmaya yardımcı olabilecek çarpıcı ipuçları sunuyor.
Bu ipuçları, gezegenimizden yaklaşık 3.400 ışık yılı uzaklıktaki Akrep takımyıldızında bulunan ve genel olarak “Kozmik Kelebek” olarak bilinen Kelebek Bulutsusu’nun (NGC 6302) imgelerini inceleyen araştırmacı grubu tarafından ortaya çıkarıldı. Kelebek Bulutsusu, aslında gezegenlerin ve ömrün temel yapı taşları olan mikroskobik organik hususlardan ve minerallerden oluşan ağır bir kozmik toz yığını. Araştırmacılar, bu gezegenimsi bulutsudaki iyon ve moleküllerin bileşimini ayrıntılıca tahlil ederek, kayalık gezegenlerin gerçek temelini oluşturan elementlerin ve organik bileşiklerin, ömrünün sonuna gelmiş bir yıldızın son nefeslerinden nasıl oluştuğunu gözlemleyebiliyor.
Dünya’nın yapısını düşündüğümüzde, demir ve nikel üzere ağır metaller çekirdeği, oksijen açısından güçlü moleküller kabuğu, karbon bazlı moleküller ise yüzeydeki hayatın yapı taşlarını oluşturur. JWST, Kelebek Bulutsusu’nda bu bileşenlerin neredeyse tamamını tespit etti. Bu, Dünya gibisi gezegenlerin, NGC 6302 üzere bulutsularda gördüğümüz süreçlerle şekillenen, geri dönüştürülmüş yıldız gerecinden oluştuğu fikrini güçlendiriyor.
Tozlu halka: Gezegen doğumu için gerekli kozmik ipucu
Kelebek Bulutsusu, merkezindeki son derece sıcak yıldız (yaklaşık 22.000 Santigrat derece) sayesinde parlak bir ışıltıya sahip. Lakin Webb’in Orta Kızılötesi Aygıtı (MIRI) tarafından sağlanan yeni bilgiler, araştırmacıların daha evvel gökyüzünün güçlü parıltısı ardında gizlenen, Torus olarak da adlandırılan merkez yıldızı çevreleyen ağır tozlu gaz jenerasyonuna odaklanmasını sağladı. Bilim insanları, bu halkanın Dünya gibisi gezegenlerin oluşum süreçlerine dair değerli kozmik ipuçları sakladığına inanıyor.
Kelebek Bulutsusu’nun halka yapısının, Dünya’nın kabuğunda çokça bulunan bir mineral olan kuvars da dahil olmak üzere, kristalize silikatlardan oluştuğu ortaya çıktı. Bu silikat toz tanecikleri, yaklaşık bir metrenin milyonda biri büyüklüğünde. Galaktik ölçekte bu boyut, toz taneciklerinin uzun bir müddet boyunca büyüdüğünü gösteriyor.
Bilim insanları, iki “kanat” bölgesiyle bulutsunun kelebek gibisi görünümünün kökeninde de bu tozlu halkanın yattığını düşünüyor. Teoriye nazaran, bu jenerasyondaki kuvars ve ağır toz, hidrojen ve helyum üzere hafif gazların her tarafa eşit bir biçimde dağılmasını engelleyerek, gazların iki zıt istikamette akmasına ve böylelikle bulutsunun karakteristik kanat halini almasına neden oluyor.
Webb taramaları, torusun dışında, bulutsunun atom ve moleküllerinin katmanlı bir yapıda olduğunu da gösterdi. En fazla güç gerektiren iyonlar merkeze yakınken, daha az güç gerektirenler merkez yıldızdan daha uzakta yer alıyor. Ayrıyeten, demir ve nikel üzere ağır metallerin yanı sıra, hayatın temeli olan polisiklik aromatik hidrokarbonlar ismi verilen karbon bazlı moleküller de tespit edildi.
Bütün bu özellikleriyle Kelebek Bulutsusu, unsurun yıldız kuşakları boyunca nasıl geri dönüştürüldüğünü gösteren bir çeşit astral vakit kapsülü misyonu görüyor. Kozmik kelebekten uzaya saçılan tıpkı metal ve organik unsur karışımı, bir vakitler kendi güneş sistemimizi oluşturan ve nihayetinde Dünya’nın oluşumuna taban hazırlayan bileşenleri yansıtıyor.
Chip
