Organ nakli, uygun bir bağışçı bulma süreci nedeniyle vakte karşı kuvvetli bir yarış gerektiriyor. Alıcıların kan kümesi uyumluluğu üzere katı kuralların mecburî olması, bilhassa kimi güçlü kan kümeleri için (örneğin sadece kendi kümesinden organ alabilen 0 kümesi gibi) bekleme müddetlerini uzatarak hayat kurtarıcı nakilleri geciktiriyor. Lakin son vakitlerde yapılan bir araştırma, organ naklini üniversal hale getirme potansiyeli taşıyor.

Bilim insanları, 2019’da başlayan çalışmalardan yola çıkarak, genetik mühendisliği eseri enzimler kullanarak bir organın kan kümesini değiştirmeyi başardı. Araştırmacılar, bu enzimleri kullanarak A tipi bir böbreği, herkesin alabileceği kozmik 0 tipine dönüştürdü. Bu muvaffakiyet, uyumluluk kısıtlamalarını ortadan kaldırarak nakil bekleme listelerini büyük ölçüde azaltabilir.

Bu dönüşümün anahtarı, A tipi kanın belirteçleri olarak fonksiyon gören antijenleri ortadan kaldıran enzimlerde saklıydı. British Columbia Üniversitesi’nden biyokimyacı Stephen Withers, bu süreci “bir arabadan kırmızı boyayı söküp nötr astarı açığa çıkarmak” olarak tanımlıyor. Enzimler, moleküler seviyede bir makas üzere hareket ederek A tipi antijen zincirlerini kesiyor ve böylelikle alıcının bağışıklık sisteminin yeni organı yabancı olarak görmesini engelliyor. Enzimlerin düşük konsantrasyonlarda bile “son derece faal ve seçici” olması, konseptin çalışmasını sağlayan temel öge oldu.

“Evrensel böbrek” canlı bedende test edildi

Doktorlar ve bilim insanları, bu ihtilal niteliğindeki usulü test etmek için, ailesinin onayını alarak, beyin vefatı gerçekleşmiş bir alıcının bedenine “evrenel hale getirilmiş” A tipi böbreği naklettiler. Bu birinci test, organın iki gün boyunca “iyi tolere edildiğini” ve birinci başta “antikor aracılı redde dair hiçbir kanıt” olmadığını gösterdi. Test edilen organın birkaç gün hayatta kalması, sürecin uygulanabilirliğini kanıtladı ve gelecekteki iyileştirmeler için “paha biçilmez bilgiler” sağladı.

Ancak, araştırmacılar bu birinci muvaffakiyetin akabinde daha fazla çalışma yapılması gerektiğini de gözlemledi. Üç gün sonra, hem nakledilen böbrekte hem de “antikor aracılı lezyonlar ve kompleman birikimi” formunda bağışıklık reaksiyonu belirtileri görüldü. Bu durum, sürecin daha da hassaslaştırılması ve bağışıklık reaksiyonunu büsbütün engellemek için iyileştirmeler yapılması gerektiğini gösteriyor.

Bu teknolojinin bir sonraki adımı, Avivo Biomedical isimli ortak bir şirketle klinik çalışmalara ilerlemek. Çalışmaların sonucunda, yalnızca böbrekler üzere organlar için değil, birebir vakitte kan bağışları için üniversal donör kanı elde etmek ismine da muteber bir nakil seçeneğinin oluşturulması ümit ediliyor.

Chip