Arkeoloji dünyası, Kuzey Irak’ta yapılan heyecan verici bir keşifle çalkalanıyor. Zagros Dağları eteklerinde, Dünya’nın birinci kentlerinin yükselişe geçtiği Uruk Dönemi’ne (MÖ 3300-3100) ilişkin olabilecek 5.000 yıllık anıtsal bir yapının kalıntıları gün yüzüne çıkarıldı. Kuzeydeki Süleymaniye Valiliği’nde, Kani Şai (Kani Shaie) isimli arkeolojik alanda bulunan bu gömülü yapı, bölgenin kadim Mezopotamya uygarlıklarıyla olan bağını tekrar tanımlayabilir.
Kazıları yürüten araştırmacılar, bu yapının “anıtsal niteliği”nin onaylanması durumunda, Uruk’un etraf bölgelerle olan etkileşimine dair mevcut bilgilerimizi temelden değiştirebileceğini belirtiyor. Yapının mimari usulü, bir tıp resmi bina, muhtemelen bir tapınak yahut ayin alanı olduğunu gösteriyor.
Güney Mezopotamya bölgesindeki antik Uruk kenti ve uygarlığının ismini alan bu devirde, kentin varsayımı 80.000 kişilik nüfusuyla Dünya’nın birinci büyük kentlerinden biri olduğu düşünülüyor. Izgara gibisi sokak nizamı ve idari yapısı ile yerleşim bölgeleri üzere farklı fonksiyonlar için ayrılmış bölgeleriyle Uruk, medeniyetin beşiği olarak kabul ediliyordu.
Zenginliğin izi: Duvar konileri ve silindir mühürler
Kani Şai, Uruk kentinin yaklaşık 480 kilometre kuzeyinde, yani yaya olarak yaklaşık 15 günlük yürüme aralığında bulunuyor. Bu arası nedeniyle arkeologlar, daha evvel buranın Uruk devrinde “çevresel” bir yerleşim olduğunu varsayıyordu. Lakin yeni bulgular, Kani Şai’nin iddia edilenden çok daha kapsamlı bir kültürel ve siyasi ağın kesimi olduğunu öneriyor.
Kazılarda ortaya çıkarılan buluntular, yapının ehemmiyetini pekiştiriyor. Yapıda, idare ve siyasi güçle ilişkilendirilen Uruk devrine ilişkin silindir mühürler bulundu. Bu mühürler, yerleşimin Uruk’taki kültürel ağa entegre olduğunu gösteriyor. Pişmiş kilden yahut taştan yapılmış dekoratif koniler ise, sivri uçları duvardaki taze sıva içine bastırılarak mozaik gibisi geometrik dizaynlar oluşturmak için kullanılmış. Bu tıp “duvar konileri”nin varlığı, yapının bir kamu yahut merasim binası olduğuna dair güçlü bir ispat sunuyor.
Ayrıca, topluluk içinde “sosyal zenginlik gösterisi” olarak yorumlanabilecek altın bir kolye ucunun kesimleri da bulundu.
Araştırmacılar, Fırat Irmağı’nın doğusunda Erken Tunç Çağı‘ndan MÖ 3. binyıla kadar olan insan yerleşimini anlamak için Kani Şai’nin en kıymetli arkeolojik alan olarak kabul edildiğini belirtiyor.
Uruk (modern Varka), çivi yazısının ve birinci yazılı sayıların icadıyla tanınan, Sümerleri ve daha sonraki Mezopotamya uygarlıklarını güçlü bir biçimde etkileyen bir kentti. Yeni keşfedilen anıtsal yapı ise, Kani Şai’nin bu tarihi ve kültürel akımın yalnızca bir taşra yerleşimi değil, kıymetli bir merkezi modülü olduğunu göstererek, Mezopotamya tarihine bakış açımızı derinleştiriyor.
Chip
