Bir vakitler bilim kurgu eseri olanlar, bugün giderek daha fazla gerçeğe yaklaşıyor. İnsanların yapay zeka asistanlarıyla kurduğu duygusal ve hatta romantik bağlar da, çağdaş dünyanın şaşırtan bir gerçeği haline geldi. O denli ki, AI’ye duyulan bu yakınlık, yasal evlilik kapılarını zorlayacak noktaya kadar ulaşmış durumda.
2013 yılında gösterime giren ve Joaquin Phoenix‘in AI asistanına aşık olan bir adamı canlandırdığı “Her” sineması, izleyicileri derinden sarsmıştı. Lakin günümüzde, ortadan geçen on yılı aşkın müddette, AI teknolojilerinin daha akıllı, bağlamı kavrayabilen ve insan lisanını doğal bir formda kullanan bir düzeye gelmesiyle, AI ile münasebet kurma fikri toplumda daha fazla yer bulmaya başladı. Gündelik haber başlıklarında bile, insan olmayan bir varlıkla evlenmeyi düşünenlere dair kıssalara rastlamak mümkün. Bu durum, kaçınılmaz bir soruyu da beraberinde getiriyor: Bir yapay zekayla evlenmek hukuken mümkün mü?
Evlilik kavramının hudutları: Kısa ve kesin cevap
Mevcut maddelere nazaran bu sorunun kısa ve net karşılığı “Hayır.” Klâsik evlilik tarifinin ötesine geçen bu tıp bir birlikteliğin yasal bir tabanı bulunmuyor. Amerika Birleşik Devletleri başta olmak üzere birçok ülkede evlilik, isteği olan iki insan ortasında gerçekleşmek zorunda. AI ise, karmaşık bir kod dizisinden ibaret olan sanal bir varlık, yani hukuken insan sayılmıyor. Bu temel kural, AI ile yasal bir evliliğin önündeki en büyük pürüz.
Bu tartışmalar sürerken, ABD’nin Ohio eyaletinden dikkat alımlı bir yasa teklifi geldi. Ohio Temsilciler Meclisi Teknoloji ve İnovasyon Komitesi Başkanı ve Licking County Temsilcisi Thaddeus Claggett, AI varlıklarının tüzel statüsünü nihaileştirmek hedefiyle 469 sayılı Yasa Tasarısı’nı Meclis’e sundu.
Bu yasa tasarısının ana hedefi, yapay zeka sistemlerinin asla hükmî kişi, yani hukuksal haklara sahip bir varlık olarak kabul edilmemesini sağlamak. Tasarıya nazaran, AI sistemleri “duygusal olmayan varlıklar” olarak ilan edilecek ve bu nedenle yasal evlilik üzere, hukuksal şahısların yapabileceği aksiyonlarda bulunmaları yasaklanacak.
Bu hukuksal bariyer, gelecekte AI ile evliliğin yasal olarak tanınma ihtimalinin önünü kesmeyi hedefliyor. Claggett, NBC4’e verdiği röportajda, AI’nin insan davranışlarını taklit etme yeteneği artsa bile, teknoloji üzerinde her vakit bir insanın denetiminin olması gerektiğini ve AI’nin hiçbir vakit “insan” ilan edilmemesinin hayati kıymet taşıdığını vurguluyor.
Bir evlilikten fazlası: Yetki ve hakların aktarılması
Bir yapay zekayla evliliği engelleme eforu, yüzeysel olarak göründüğünden çok daha derin tüzel ve toplumsal sonuçları beraberinde getiriyor. Yasal olarak evlenen bir kişi, eşinin vekalet yetkisine sahip olur, yani finansal ve tıbbi kararlar alabilir. Bir AI’ye bu tıp yetkilerin verilmesinin yaratacağı problemler çarçabuk görülebiliyor.
Dahası, beşerler gayrimenkul, banka hesabı sahibi olma ve fikri mülkiyet haklarına sahip olma üzere AI’nin sahip olmadığı haklara sahip. Bir AI ile evliliğe müsaade vermek, kelam konusu sanal varlığın bu hakları fiilen talep edebilme potansiyelini doğuracaktır. Bu durum, mevcut türel sistemi ve mülkiyet kavramlarını temelden sarsacak nitelikte.
Pek çok insan sohbet robotları ve öteki AI’lerle duygusal bağlar kurduğunu, hatta sembolik birliktelikler gerçekleştirdiğini argüman ediyor. Bu sembolik hareketler şahsî bir tercih olsa da, yasal bir geçerliliğe sahip değiller. Ohio’da önerilen bu yasa tasarısı ise, bu sembolik bağların asla yasal bir statü kazanmamasını sağlayacak bir emsal teşkil etme yolunda değerli bir adım olarak bedellendiriliyor.
Chip
